Strona wykorzystuje pliki cookies, jeśli wyrażasz zgodę na używanie cookies, zostaną one zapisane w pamięci twojej przeglądarki. W przypadku nie wyrażenia zgody nie jesteśmy w stanie zagwarantować pełnej funkcjonalności strony!

Katarzyna Łach

Autor: Katarzyna Łach
Opublikowane: 2016-05-10 18:16:22

mgr Katarzyna Łach Fizjoterapeutka 


Każdy biegacz przeżył dzień, w którym stwierdził – „zaczynam biegać”. Przygoda z tym sportem zwykle rozpoczyna się od kompletowania elementów stroju, czyli szukania odpowiednich butów. Nasza „świeżynka” wchodzi do sklepu, w nim półki różności jak w markecie, i nagle zauważa uderzające hasła: „stopa neutralna, pronująca, supinująca”. Jak możemy sprawdzić swoje stopy, by jak najlepiej dobrać buty?

Nie zagłębiając się w anatomię, układ kostny stopy tworzy swoistą architekturę umożliwiającą utrzymanie ciężaru ciała, a także umiejętność adaptacji do zmian podłoża, obciążenia, ruchu. „Szkielet zewnętrzny” tej struktury tworzą łuki poprzeczny i podłużny, tworząc sklepienie stopy. Łuk podłużny przyśrodkowy (dynamiczny), zawarty jest między kością piętową, kością łódkowatą, a głową pierwszej kości śródstopia. Łuk podłużny boczny (statyczny), łączy kość piętową z piątą głową kości śródstopia, przechodząc przez kość sześcienną. W prawidłowo zbudowanej stopie szczyt łuku podłużnego przyśrodkowego mierzony między podłożem, a kością łódkowatą wynosi 2,5cm. W łuku podłużnym bocznym odległość ta mierzona jest między podłożem, a kością sześcienną i osiąga 0,5cm. Łuk poprzeczny łączy głowy kości śródstopia.

Najczęściej spotykaną wadą stóp jest stopa płaska statycznie. Polega to na obniżaniu fizjologicznie występujących łuków. Przyczynami są upośledzenie pracy mięśni utrzymujących sklepienie stopy (mięsień piszczelowy przedni/tylny, mięśnie strzałkowe, mięśnie podeszwowe stopy) lub wiotkość więzadeł i torebek stawowych. Może być wrodzone, bądź nabyte (niewłaściwe obuwie, nadwaga). Wada może powodować występowanie palucha koślawego lub obrzęki i bolesność stóp.

W stopie płasko-koślawej zwiększa się odchylenie między osią pięty, a osią podudzia. Jej fizjologiczne odchylenie to 5 stopni. Przy koślawości pięty ulega ona skręceniu na zewnątrz i opiera brzegiem przyśrodkowym.

W stopie szpotawej zachodzi odwrotna sytuacja. Kość piętowa ulega skręceniu do wewnątrz i oparciem jej na krawędzi zewnętrznej.

W stopie wydrążonej ulega skróceniu i pogłębieniu odcinek między piętą, a głowami kości śródstopia (tzw. wysokie podbicie).

W stopie płaskiej poprzeczne łuk poprzeczny ulega zniekształceniu poprzez obniżenie kości śródstopia. Często towarzyszy mu koślawość palucha.

Najprostszą metodą, możliwą do wykonania w domu jest plantokonturografia. Polega na sporządzeniu odcisku podporowej powierzchni stopy. Taki plantogram możemy porównać z wzorcowymi typami stóp (np. 7 typów wg. Clarke`a) lub za pomocą wykreślenia odpowiednich kątów i wskaźników (kąt Clarke`a, wskaźnik „Ky”, wskaźnik Bałakirewa) charakteryzujących stopę.

Wskaźnik kątowy Clarke`a – najprostsza metoda; kąt zawarty między styczną przyśrodkowego brzegu odbitki (a), a linią łączącą największe wgłębienie (b).

Wartość tego kąta wynosi odpowiednio dla stopy:

- płaskiej x-30stopni,

- z obniżonym wysklepieniem 31-41stopni,

- normalnej 42-54 stopnie,

- z podwyższonym wysklepieniem 55-x stopni.

Wskaźnik „ Ky” (Sztritera – Godunowa) - stosunek długości odcinka przebiegającego w centrum wysklepienia łuku podłużnego (miejsce największego wgłębienia- punkt B) do długości odcinka wykreślonego przez niezacienioną i zacienioną część plantokonturogramu.

KY  = (A – B)  / (A – C)  

(A – B)  -  część zaciemniona;   

(A – C)  - część zaciemniona i niezaciemniona.

Klasyfikacja stóp według wskaźnika KY dla osób dorosłych:

stopa wydrążona       0,00  –  0,25,

stopa normalna         0,26  –  0,45,

stopa obniżona I°      0,46  – 0,49,

stopa obniżona II°      0,50  –  0,75,

stopa płaska             0,76  – 1,00.

Najbardziej skomplikowany – wskaźnik Bałakirewa to stosunek szerokości części zacienionej na poziomie stawu Choparta (CN) do największej szerokości sklepienia (EF).

Aby go wyznaczyć należy wykonać kolejno:

1. Narysować styczną do krawędzi przyśrodkowej i bocznej stopy.

2. Wyznaczyć linię przechodzącą przez miejsce styczne na bokach przodostopia i odcinek ten podzielić na 6 równych części (wyznaczy to lokalizację głów kości śródstopia).

3. Styczne do krawędzi stopy niżej pięty tworzą kąt, przez którą przeprowadzamy dwusieczną. Dwusieczna poprowadzona do najdalej wysuniętego punktu pięty wyznaczy nam punkt A (punkt obciążenia stępu).

4. Wykreślić linię (AO) przechodzącą przez punkt A i drugą głowę kości śródstopia.

5. Zaznaczyć staw Choparta (CN) – przez punkt N przechodzący przez 1/3 odcinka AO przeprowadzić prostopadłą do punktu N.

6. Nanosimy punkt E w miejscu największego wgłębienia sklepienia stopy i rysujemy prostą prostopadłą do AO. W miejscu przecięcia krawędzi przyśrodkowej przez prostopadłą znajduje się punkt F.

Wskaźnik Bałakirewa = długość CN/ długość EF

Jeśli stosunek tych długości wynosi:

- więcej niż 1 to stopa jest płaska,

-mniej niż 1 to stopa jest wydrążona,

- równy 1 to stopa jest normalna.

W celu dokładniejszego pomiaru Bałakirew zaleca przeprowadzenie prostej przechodzącej przez punkt A oraz punkt znajdujący się w połowie odcinka CN.

Na podstawie przebiegu odcinka AB stopę dzieli się na:

-normalną - linia AB przechodzi między czwartą, a piątką głową kości śródstopia,

-supinującą – linia AB przechodzi na zewnątrz od piątej głowy kości śródstopia,

-pronującą – linia AB przechodzi między pierwszymi trzema głowami kości śródstopia.

Na podstawie poprzedniego plantogramu możemy wyznaczyć również kąt koślawości palucha, kąt piętowy oraz ocenić wysklepienie poprzeczne.

Kąt koślawości palucha to kąt między styczną przyśrodkowego brzegu stopy, a styczną poprowadzoną z punktu w najszerszym miejscu przodostopia do zewnętrznego brzegu palucha. Norma dla kąta koślawości palucha wynosi 0-9st (Wejsflog 1956)

 

Kąt piętowy zawiera się między dwiema stycznymi poprowadzonymi wzdłuż krawędzi bocznych stopy. Norma to 15-18 stopni Do ceny łuku poprzecznego wykorzystujemy wskaźnik „W” – Wejsfloga (1956):

W= AB/ CD, gdzie AB to długość stopy, a CD szerokość przodostopia.

Stosunek powinien wynosić 3:1 (występuje bardzo rzadko), ale wartość prawidłowa zawiera się w przedziale 2<W<3. Wartości bliższe 2 wskazują na płaskostopie poprzeczna, a bliższe 3 na prawidłowe wysklepienie.

Ostatnim parametrem do sprawdzenia, czy nie potrzebujemy specjalistycznych wkładek jest kąt piętowo-goleniowy. Jego wartość wykaże, czy ustawienie kości piętowej jest prawidłowe, czy występuje jej np. koślawość. Stojąc tyłem należy wyznaczyć środek pięty (na poziomie styku z podłożem) i zmierzyć kąt zawarty między linią podłoża, a środkiem ścięgna Achillesa na poziomie kostek.

Oczywiście wyżej wymienione pomiary nie zastąpią nam komputerowego badania stóp, gdzie możemy sprawdzić obciążenie stopy statycznie oraz podczas ruchu. Jednak mam nadzieję, że rozwieją pierwsze wątpliwości związane z zakupem odpowiedniego obuwia. Jest to niezmiernie ważne, gdyż właśnie ono chroni nas przed wystąpieniem wielu kontuzji.